عىلىم كۇنىنە وراي, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى عىلىمدا ەلەۋلى جەتىستىككە جەتكەن عالىمداردى ۇلىقتاپ, قۇرمەت كورسەتۋى ەلىمىزدەگى عىلىم مەن جوعارى بىلىمگە ارتىلىپ جاتقان ۇلكەن ءۇمىتتىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدەگى عىلىمعا سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيالار 150% ەسە اسىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەرىمىزدىڭ قابىرعالارىندا ەلىمىزدىڭ سان-ءتۇرلى سالالارىنا قاجەتتى تىڭ يدەيالار مەن شەشىمدەر ۇسىنىلۋدا. ەڭ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىنىڭ ارتۋى.
عىلىم كۇنى ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ءبىرى, قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە دە ەرەكشە اتالىپ وتۋدە. سوڭعى جىلدارى QyzPU قابىرعاسىندا عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي زەرتتەۋ ەكوجۇيەسى قالىپتاسىپ كەلەدى. عالىمدار تىڭ جوبالارعا باستاماشى بولىپ, جاستاردى عىلىمعا باۋلۋدا. وسى مەرەكەگە وراي ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, فيلوسوفيا دوكتورى, گۇلميرا امىرحانقىزى قانايمەن ارنايى سۇحبات قۇردىق. اڭگىمە بارىسىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي الەۋەتى, جۇزەگە اسىپ جاتقان جوبالار جانە ۋنيۆەرسيتەت عىلىمى مەن مەكتەپ اراسىنداعى بايلانىستىڭ دامۋى تۋرالى ءسوز قوزعالدى.
– گۇلميرا امىرحانقىزى, QyzPU بۇگىندە ەلىمىزدەگى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىندە قانداي باسىمدىقتار ايقىندالعان؟
– ءبىزدىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىمىز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باعدارلاماسىنا ساي جۇزەگە اسىرىلۋدا. نەگىزگى باسىمدىقتار – ءبىلىم بەرۋدەگى زەرتتەۋلەردىڭ مەكتەپتەر مەن باسقا دا ءبىلىم وردالارىنىڭ ىشىندە بولىپ جاتقان كۇندەلىكتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ بولىپ وتىر. ناقتىلايتىن بولساق, سوڭعى بىرنەشە جىلدار بويى ءبىتىرۋشى كۋرس ستۋدەنتتەرىمىز ديپلومدىق جوبالارىنىڭ اياسىندا ساباقتى زەرتتەۋ ءادىسىن قولدانا وتىرىپ, سىنىپ ىشىندە بولىپ جاتقان ناقتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمدەرىن ۇسىنادى. ايتالىق, اتالمىش ماسەلەلەردىڭ اراسىندا بالالاردىڭ وقۋ ۇلگەرىمىنىڭ تومەن بولۋىنىڭ سەبەپتەرى, جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحولوگيالىق ءال-اۋقاتى جانە ت.ب. ياعني, وقۋ مەن وقىتۋ بارىسىنداعا سان الۋان سۇراقتاردىڭ قامتيتىن زەرتتەۋ جوبالاردى جۇرگىزۋ ارقىلى كەلەشەك ۇستازدار ءوز بويلارىندا ءومىر بويى ءبىلىم الۋ مەن زەرتتەۋ قابىلەتتەرىن دامىتادى.
سونىمەن قاتار, ساباقتى زەرتتەۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتىمىز مەكتەپ مۇعالىمدەرىن دە زەرتتەۋ پروتسەسسىنە تارتادى, سول ارقىلى ۇستازدارعا وزدەرىنىڭ سىنىپتارىنداعى ناقتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمدەرىن تابۋ ارقىلى بالالاردىڭ كەلەشەكتەگى ومىرلىك مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرادى. كوپ جاعدايدا الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق عىلىمدار سالاسىندا جاسالاتىن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى ءبىر مەزەتتە ناقتى پرودۋكت جاساۋعا باعىتتالماسا دا, قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە تالداۋ ارقىلى, ولاردىڭ شەشۋ جولدارىن ۇسىنىپ, قوعامنىڭ ۇزاق ۋاقىتتاعى تۇراقتى دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسا الادى. وسى ماقساتتا, وقۋ باعدارلامالارىمىز تولىعىمەن جاڭارىپ, جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرىگە وتىرىپ, “قولدانبالى جاساندى ينتەللەكت”, ء“بىلىم بەرۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر”, ء“بىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كوشباسشىلىق پەن مەنەدجمەنت” سياقتى وقۋ باعدارلامالارعا ستۋدەنتتەردى قابىلداۋ ۇستىندەمىز.
سونىمەن قاتار, سوڭعى ءبىر وقۋ جىلى بويى UNESCO ۇيىمىمەن بىرىگە وتىرىپ, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ مەن الماتى وبلىستارىنداعى اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ مۇعالىمدەرىنىڭ كوشباسشىلىعىن مەن زەرتتەۋ الەۋەتىن دامىتۋعا باعىتتالعان باعدارلامانى جۇرگىزدىك. جوبا اسىندا 200 – گە جۋىق اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ مۇعالىمدەرى وزدەرىنىڭ سىنىبىنداعى ماسەلەنى زەرتتەۋ ارقىلى, مەكتەپتەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان تىڭ شەشىمدەر ۇسىنىپ, وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ كونفەرەنتسيالارىنا قاتىستى.
– قازىرگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا قانداي عىلىمي جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟
– سوڭعى ءۇش جىلدا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحانالارىن قايتا جابدىقتاۋعا مەملەكەت تاراپىنان 5,9 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 47-گە جۋىق جاڭا زەرتحانالار مەن وقۋ كابينەتتەرى اشىلۋدا. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتىمىز الماتى قالاسىندا العاشقى بولىپ حيميا, بيولوگيا جانە فيزيكا باعىتتارىندا الەمدىك ستاندارتتارعا ساي زەرتتەۋ قۇرالدارىن ورناتىپ, “پانارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىن” اشتى. وسى كۇندە, پروفەسسورلىق – وقىتۋشىلىق قۇرامىمىز 19 عىلىمي جوبا بويىنشا مەملەكەتتىك گرانت جەڭىپ, ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمدار باعىتىندا تىڭ زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە. ماسەلەن, مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ پسيحو-فيزيولوگيالىق دەنساۋلىعىن زەرتتەۋ, پەداگوگ كاسىبي ستاندارتىنىڭ مازمۇنىن تالداۋ, وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان پسيحولوگيالىق زەرتتەۋلەر جانە وسىمدىكتەرگە ارنالعان بيولوگيالىق پرەپاراتتار سينتەزىنە قاتىستى جوبالار قولعا الىندى. بۇل جوبالاردىڭ جەتەكشىلەرى – تاجىريبەلى عالىمدار, ولاردىڭ ىشىندە جاس زەرتتەۋشىلەر دە بار.
– عىلىمي ەكو-جۇيەنى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت قانداي ناقتى شارالار قابىلداپ وتىر؟
– ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي الەۋەتى عالىمدارىمىزدىڭ الەۋەتىنە تىكەلەي تاۋەلدى. كوپ جاعدايدا, ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىنىڭ دامۋىنا ەڭ ۇلكەن توسقاۋىل بولاتىن فاكتور, پروفەسسور-وقىتۋشىلىق قۇرامىنىڭ ساباق جۇكتەمەلەرىنىڭ كوپ بولاتىندىعى بارىمىزگە ءمالىم. سول سەبەپتى, الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىندەگى قالىپتاسقان تاجىريبەنى وزىمىزگە ەنگىزدىك. ياعني, پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ لاۋازىمدارىن عىلىمي ناتيجەلەرىنە قاراي ساناتتارعا ءبولىپ, عىلىمي جۇمىسپەن ايدالىسۋدا بەلسەندىلىك تانىتىپ جاتقان عالىمداردىڭ ساباق بەرۋ جۇكتەمەلەرىن ازايتىپ, زەرتتەۋگە كوبىرەك ۋاقىت بولۋلەرى ءۇشىن قوسىمشا ۇستەماقىلار تاعايىندادىق. سونىمەن قاتار جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەت ىشكى قارجىلاندىرۋ كونكۋرسىن جاريالاپ, عىلىمي جوبالاردى جۇرگىزۋلەرىنە جىل سايىن قوماقتى سوما ءبولىپ كەلەمىز.
وسى كۇندە, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىن ارتتىرۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزىپ جاتقان مەملەكەتتىڭ قولداۋى - “بولاشاق” حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ «500 عالىم» جوباسى اياسىندا شەتەلدە تاعىلىمدامادان 100 -گە جۋىق عالىمدارىمىز وزدەرىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ داعدىلارىن ارتتىرىپ, شەتەلدىك عالىمدارمەن بىرگە ماقالالار جازۋدا. Scopus پەن Web of Science عىلىمي بازالارىندا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ جاريالانىمدارى جىلدان جىلعا ارتىپ 2024 جىلدىڭ وزىندە 113-كە جۋىق عىلىمي ماقالالار Q1–Q2 ساناتىنداعى بەدەلدى جۋرنالداردا باسپاعا شىقتى.
– عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى قالاي دامىتىپ جاتىرسىزدار؟
– ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا كوممەرتسيالاندىرۋ ءبولىمى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ اياسىندا بيىل «Turatalk» اتتى قازاق ءتىلىن ونلاين وقىتۋ پلاتفورماسىن ازىرلەۋگە باعىتتالعان جوبا گرانت جەڭىپ الدى. جالپى قارجىلاندىرۋ كولەمى – 528 ملن تەڭگەدەن اسادى. سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەردىڭ ستارتاپ جوبالارىن قولداۋ ماقساتىندا جىل سايىن «ستارتاپ-توميريس» كونكۋرسى ۇيىمداستىرىلىپ, ستۋدەنتتەرىمىز وقۋ بىتىرمەي جاتىپ, وزدەرىنىڭ بيزنەس جوبالارىن باستاۋعا مۇمكىندىك الۋدا. وسى ماقساتتا تۇركيانىڭ نيدە حالەسدەمير ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ «Tech QyzPU-Nigde Hackathon» شاراسىن وتكىزىلدى. وسىلاي, عىلىمدى تەك زەرتحانادا ەمەس, ناقتى ومىردە, وندىرىسپەن ۇشتاستىرۋ – باستى ماقساتىمىز.
– جاقىندا ۋنيۆەرسيتەتتە وندىرىستىك پراكتيكا مەن دۋالدى وقىتۋ ماسەلەسى تالقىلانعان كەزدەسۋ ءوتتى. وسى باعىتتاعى جۇمىستى دا اتاپ وتسەڭىز.
– بۇگىندە 250-دەن استام ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىمەن تىعىز جۇمىس جاساۋدامىز. ۇستىمىزدەگى جىلى وقۋ وردامىز پەداگوگيكالىق كادرلار دايىنداۋدىڭ 3+1 مودەلىنە كوشۋدىڭ العاشقى قادامىن جاسادى. ياعني, دۋالدى وقىتۋ ارقىلى ءبىتىرۋشى كۋرس ستۋدەنتتەرىن ءبىر وقۋ جىلى بويىنا تولىعىمەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇمىس جاساپ, زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن ءبىلىم الۋلارىن قامتاماسىز ەتۋ. الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتىپ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت! عىلىم جولىنداعى ەڭبەكتەرىڭىز جەمىستى بولسىن!